Wznowienie znaków granicznych i rozgraniczenie: kiedy zamówić geodetę?

Zdjęcie ilustracyjne: Nazmul ahsan Meraz / Unsplash.

Wznowienie, ustalenie przebiegu, rozgraniczenie: tabela procedur

W rozmowach wszystkie te czynności nazywa się „wytyczeniem granic”. Prawo geodezyjne i kartograficzne rozróżnia jednak kilka procedur. Mają one różne podstawy, różnych zleceniodawców i różne skutki. Od wyboru zależy, czy sprawa zajmie kilka tygodni u geodety, czy kilka miesięcy w urzędzie.

Wszystkie trzy procedury wymagają uprawnień zawodowych w zakresie „rozgraniczanie i podziały nieruchomości (gruntów) oraz sporządzanie dokumentacji do celów prawnych”. To zakres 2 z art. 43 ustawy.

Jak ustalić, której procedury potrzebujesz

O wyborze procedury decydują dokumenty, a nie cena. Wznowienie jest szybsze i prostsze, ale przepis wprost uzależnia je od tego, czy da się na podstawie dokumentów określić pierwotne położenie znaków. Ostatecznie oceni to geodeta po analizie zasobu powiatowego. Wcześniej możesz jednak sam zebrać kilka wskazówek.

1. Zapytaj właściciela o historię granic. Czy działka powstała z podziału? Czy kiedyś odbywało się rozgraniczenie albo wznowienie? Mapa z projektem podziału, protokół graniczny albo decyzja to dokumenty, które zwykle pozwalają na wznowienie.
2. Obejrzyj działkę na mapie. W narzędziu Sprawdź działkę albo w Geoportalu porównaj obrys z ogłoszeniem i zdjęciem lotniczym. Opisaliśmy to w tekście co sprawdzisz o działce w Geoportalu. Linia na mapie jest poglądowa i nie zastępuje pomiaru.
3. Sprawdź teren. Szukaj kamieni lub słupków granicznych w narożnikach, porównaj ich położenie z ogrodzeniem. Płot sąsiada wyraźnie odbiegający od mapy to sygnał, że możesz potrzebować więcej niż wznowienia.
4. Porozmawiaj z sąsiadem. Jeśli sąsiad kwestionuje granicę od lat, wznowienie może zakończyć się sporem. Wtedy realną drogą jest rozgraniczenie albo sąd.

Wznowienie znaków granicznych krok po kroku

Wznowienie i wyznaczenie punktów granicznych to praca geodezyjna wykonywana na podstawie umowy z wykonawcą. Ustawa wymaga zawiadomienia stron i sporządzenia protokołu. Pozostałe etapy wynikają z obowiązku zgłoszenia pracy geodezyjnej i przekazania jej wyników do zasobu.

1. Umowa z geodetą. Określ, które punkty mają być wznowione: wszystkie narożniki czy tylko jedna granica. Ustal cenę, termin i sposób stabilizacji znaków.
2. Zgłoszenie pracy i materiały z zasobu. Geodeta zgłasza pracę w powiatowym ośrodku dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej. Pobiera dokumenty, na podstawie których odtworzy położenie punktów.
3. Zawiadomienie stron. Właściciele sąsiednich działek dostają wezwanie za potwierdzeniem odbioru, co najmniej 7 dni przed czynnościami. Nieusprawiedliwiona nieobecność nie wstrzymuje prac. Usprawiedliwiona wstrzymuje je najwyżej na miesiąc.
4. Czynności w terenie. Geodeta odszukuje istniejące znaki, oblicza położenie brakujących i stabilizuje je, np. słupkami. Obecni sąsiedzi mogą zgłosić zastrzeżenia.
5. Protokół. Z czynności powstaje protokół ze szkicem. Przed podpisaniem przeczytaj go i porównaj numery działek oraz opis znaków.
6. Przekazanie do zasobu. Geodeta przekazuje wyniki do ośrodka dokumentacji, a ty dostajesz kopię protokołu.

Wznowienie nie zmienia granicy. Odtwarza ją tylko w terenie według wcześniejszych dokumentów. Jeśli sąsiad nie zgadza się z położeniem znaków, przepis odsyła strony do sądu, a nie do urzędu.

Ustalenie przebiegu granic przy pracach ewidencyjnych

Ta procedura nie wynika wprost z rozdziału o rozgraniczeniach, tylko z rozporządzenia o ewidencji gruntów i budynków. Stosuje się ją, gdy w zasobie brak dokumentów z dawnych rozgraniczeń, podziałów lub wznowień albo gdy zawarte w nich dane nie pozwalają odtworzyć granicy z wymaganą dokładnością. Wtedy geodeta najpierw ustala przebieg granicy, a dopiero potem ją mierzy.

Rozporządzenie wskazuje kolejność, według której geodeta ustala granicę:

• najpierw na podstawie zgodnych wskazań stron, potwierdzonych ich wspólnym oświadczeniem w protokole, o ile nie są sprzeczne z dokumentami;
• gdy zgodnego oświadczenia brak – według ostatniego spokojnego stanu posiadania, jeśli nie jest sprzeczny z dokumentami o stanie prawnym;
• gdy i tego nie da się ustalić – po zbadaniu znaków i śladów granicznych, dokumentów oraz oświadczeń stron.

Zawiadomienia wysyła się tak jak przy wznowieniu: co najmniej 7 dni wcześniej, za potwierdzeniem odbioru. Wynik trafia do protokołu ze szkicami, na których geodeta zaznacza też odcinki sporne. Ustalenie aktualizuje dane ewidencyjne, ale nie kończy sporu. Jeśli sąsiedzi się nie zgadzają, nadal pozostaje rozgraniczenie albo sąd.

Rozgraniczenie w urzędzie gminy i w sądzie

Rozgraniczenie ma ustalić przebieg granic: określić położenie punktów i linii granicznych, utrwalić punkty znakami i sporządzić dokumenty. Wniosek składasz do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w Poznaniu do miejskiej jednostki geodezyjnej. Urzędy w kartach usług zwykle wymagają wskazania działki i księgi wieczystej, adresu nieruchomości oraz sąsiednich działek, których granica ma być ustalona. W Poznaniu wniosek muszą złożyć wszyscy współwłaściciele, a do wniosku dołącza się aktualne odpisy ksiąg wieczystych.

Na postanowienie o wszczęciu postępowania nie przysługuje zażalenie. Geodetę upoważnia urząd, a według kart usług z Lipia i Poznania strony nie wybierają go same. Koszty postępowania, w tym wynagrodzenie geodety, ponoszą strony. Kodeks cywilny stanowi, że koszty rozgraniczenia oraz urządzenia i utrzymania stałych znaków granicznych sąsiedzi ponoszą po połowie.

Jeśli granic nie da się ustalić ani według stanu prawnego, ani według spokojnego posiadania, sąd ustala je z uwzględnieniem wszystkich okoliczności. Może przy tym przyznać jednemu z właścicieli dopłatę pieniężną (art. 153 Kodeksu cywilnego). Gdy przed sądem toczy się już sprawa o własność lub wydanie części nieruchomości, rozgraniczenie rozstrzyga ten sam sąd. Prawomocne orzeczenia i ostateczne decyzje ustalające granice trafiają potem do ewidencji gruntów i do sądu prowadzącego księgę wieczystą.

Jak przygotować zlecenie dla geodety

Im więcej geodeta wie na starcie, tym dokładniej wyceni pracę i tym mniej będzie niespodzianek. Najprościej, gdy zlecenie składa właściciel działki. To on jest stroną, którą się zawiadamia, i to on podpisuje protokół. Jeśli działkę dopiero kupujesz, ustal ze sprzedającym, kto zleca pracę i kto za nią płaci.

Uprawnienia geodety sprawdzisz w publicznej wyszukiwarce geodetów uprawnionych GUGiK. Rejestr pokazuje m.in. numer świadectwa i zakres uprawnień. Szukaj zakresu 2. Ceny prac geodezyjnych nie są urzędowe, dlatego warto porównać kilka ofert.

Pytania do geodety przed podpisaniem umowy

Poniższa lista pomoże porównać oferty i uniknąć sytuacji, w której płacisz za wznowienie, a dostajesz informację, że potrzebne jest rozgraniczenie.

Granice a zakup działki: co ustalić ze sprzedającym

Kupujący najwięcej zyskuje, gdy wznowienie odbywa się przed umową przyrzeczoną. Sprzedający jest wtedy zainteresowany zamknięciem sprawy, a ewentualna różnica w powierzchni lub płot w złym miejscu może wpłynąć na cenę. Warunki warto zapisać w umowie przedwstępnej: kto zleca, kto płaci, do kiedy i co, jeśli wynik okaże się niekorzystny.

Wyniki pracy geodety przydadzą się też później: do oceny kształtu działki pod projekt i do ustawienia ogrodzenia. Jeśli sprzedajesz działkę, której granice są niepewne, zobacz, jak uczciwie opisać to w ogłoszeniu. Na co patrzeć podczas wizyty na miejscu, opisuje poradnik o oględzinach działki.

Powiązane poradniki